درسنامه آموزشی معماری داخلی فضاهای تجاری کلاس دوازدهم معماری داخلی

واحد یادگیری 5: تهیۀ طرح‌های اجرایی فضاهای داخلی فروشگاه

آیا تا به حال پی برده‌اید

- نقشه‌های اصلی جهت اجرایی شدن یک پروژۀ تجاری شامل چه مدارکی است؟
- علائم استاندارد ترسیمی تجهیزات فروشگاهی کدام‌اند؟ و چگونه در نقشه‌های اجرایی به کار گرفته می‌شوند؟
- برای ترسیم نقشه‌های فاز 2 به صورت استاندارد، چه مواردی را باید رعایت کرد؟
- مراحل ترسیم پلان نورپردازی چگونه است و چه اطلاعاتی در آن ارائه می‌گردد؟
- مصالح نازک‌کاری و مشخصات کمّی و کیفی آن در پروژه‌های معماری داخلی فضاهای فروشگاهی چگونه معرفی می‌شود؟

استاندارد عملکرد

پس از اتمام این واحد یادگیری، هنرجو قادر خواهد بود مدارک اجرایی معماری داخلی یک فضای فروشگاهی را ترسیم نماید. این مدارک عبارت‌اند از:
1- پلان‌های معماری داخلی با جزئیات استاندارد شامل: اندازه‌گذاری، جانمایی و مبلمان، سقف کاذب و کف‌سازی؛
2- مقاطع اجرایی همراه با کدگذاری و اندازه‌گذاری کامل؛
3- نماهای خارجی و داخلی که مصالح استفاده شده و اطلاعات فنّی در آن نمایش داده شده است؛
4- بزرگ‌نمایی از بخش‌های مختلف پلان با جزئیات معماری داخلی؛
5- تنظیم جدول نازک‌کاری مربوط به مصالح پوشش‌های فضاهای داخلی پروژه.

امروزه با پیشرفت صنعت خرده‌فروشی، بیش از پیش نیاز به محصولِ با کیفیت احساس می‌شود؛ زیرا این صنعت نوپا نیاز به جلب نظر مخاطب دارد و کوچک‌ترین نقص باعث دلسردی مشتری خواهد شد.

در فروشگاه‌های بزرگ عرضۀ کالاهای مختلف (مانند هایپرمارکت‌ها) که عمدتاً هدف اصلی آنها خدمت‌رسانی به مشتری است، با در نظرگرفتن ارتباط مستقیم فضا با انسان، نقش طراحی فضاهای داخلی از اهمیت بالایی برخوردار می‌گردد.

در چنین شرایطی طراحی متناسب با نیازها، دکوراسیون و چیدمان قفسه‌ها، نورپردازی، جنس مصالح و رنگ‌های به کار رفته در هر فضا به همراه زیبایی و جذابیت فضا، امکان دسترسی آسان و انتخاب راحت و مناسب برای مشتریان را فراهم آورده و بر افزایش میزان فروش نیز تأثیرگذار خواهد بود.

نقش معماران و طراحان داخلی، به عنوان ارائه‌دهندگان راهکارهای مناسب در اندازۀ فضاها و مبلمان متناسب با شرایط پروژه، حائز اهمیت است. تخصص و مهارت در شناسایی تجهیزات راه‌اندازی یا توسعۀ فضاهای فروشگاهی می‌تواند بر ذهن مخاطب و سپس در انتخاب رفتار او در فروشگاه اثرگذار باشد.

در این واحد یادگیری، ابعاد و استانداردهای متداول در دکورها و تجهیزات فضاهای فروشگاهی و نحوۀ چیدمان هر یک از آنها را فرا گرفته و با چگونگی ترسیم نقشه‌های مقدماتی و اجرایی یک فروشگاه محلی بزرگ که در پودمان قبل، مراحل طراحی آن به تفصیل گفته شد، آشنا خواهید شد.

نقشه‌های اجرایی معماری داخلی فضاهای فروشگاهی - فاز 2

تهیۀ مدارک و ترسیم نقشه‌های اجرایی معماری داخلی فضاهای فروشگاهی، براساس نقشه‌های معماری «فاز1» صورت می‌پذیرد. این نقشه‌ها به منظور دستیابی به اطلاعات دقیق از ابعاد و اندازۀ فضاها، ترازهای ارتفاعی، نحوۀ جانمایی و مبلمان، جنس مصالح به کار رفته در کف، سقف و دیوار، نورپردازی و.... و همچنین چگونگی اجرای هر یک از اجزای داخلی، آماده می‌گردد.

در ادامه، ضمن معرفی هر یک از مدارک مورد نیاز، به ذکر ویژگی‌های هر یک از آنها و نحوۀ ترسیم نقشه‌های مربوطه خواهیم پرداخت.

- پلان‌های راهنما:

این نقشه‌ها مجموعه‌ای از پلان‌های دو بعدی و سه بعدی هستند که در آنها بخش‌های مختلف فضاها به صورت گرافیکی نشان داده می‌شود و علاوه بر عرصه‌بندی و ارتباط بین فضاها، مسیرهای تردد (سیرکولاسیون) را نیز معرفی می‌نماید.

- پلان اندازه‌گذاری:

در این پلان، کلیۀ طبقات (زیرزمین، همکف و اول) با اندازه‌گذاری کامل، کدگذاری‌های ارتفاعی، ارتفاع و عرض درها و پنجره‌ها و... ترسیم می‌گردد.

- برش‌های طولی و عرضی:

همواره برش‌های طولی و عرضی به منظور دستیابی به اطلاعات بیشتر نسبت به عناصر داخلی بنا، جزء جدایی‌ناپذیر نقشه‌های معماری است. در این نقشه‌ها، اختلاف سطوح، تراز ارتفاعی، دیوارهای داخلی، مصالح به کاررفته در دیوار،کف و سقف و... نمایش داده می‌شود.

- نماهای داخلی و خارجی:

در نماها به معرفی دقیق و کامل مصالح به کار رفته در دیوارها، بازشوها و ترازهای ارتفاعی و همچنین عناصر تزئینی و تأسیساتی می‌پردازد. نماهای داخلی یکی از مدارک تخصصی نقشه‌های معماری داخلی به حساب می‌آید.

- پلان مبلمان:

این پلان به عنوان یکی از مهم‌ترین نقشه‌های این مجموعه، کلیۀ مبلمان‌ها را براساس اصول چیدمان در فضاهای فروشگاهی، جانمایی و معرفی نموده و ابعاد، اندازه و فاصلۀ هر یک را نمایش می‌دهد.

- پلان سقف کاذب (معکوس):

از دیگر نقشه‌های مهم این مدارک، ترسیم پلان معکوس یا سقف کاذب است که در آن علاوه بر نمایش ترازهای مختلف در سقف، به جنس و مصالح مصرفی در آن نیز اشاره می‌نماید.

- برش‌های سقف کاذب:

یکی دیگر از مدارک تخصصی در معماری داخلی، برش‌های سقف کاذب است که در آنها شکستگی‌های موجود در سقف، ترازهای مختلف سقف کاذب، چگونگی قرارگیری نورهای مخفی و جنس مصالح به کار رفته در سقف معرفی می‌شود.

- پلان کف‌سازی

از دیگر مدارک بسیار مهم نقشه‌های معماری داخلی، پلان کف‌سازی است که در آن به محدودۀ کف‌سازی در فضاهای داخلی، جنس مصالح کف، بافت و نقش مصالح و همچنین ابعاد و اندازۀ آن می‌پردازد.

- پلان نورپردازی:

این نقشۀ ویژه، پلان طراحی نورپردازی براساس اصول زیباشناسی است و نحوۀ قرارگیری منابع نوری را با توجه به انواع مختلف نورپردازی معرفی می‌نماید.

- بزرگنمایی و مقاطع موضعی:

این‌گونه نقشه‌ها که معمولاً با مقیاسی بزرگ‌تر از نقشه‌های دیگر رسم می‌گردند شامل بزرگ‌نمایی بخش‌های مختلف پلان هستند که در آن به ارائۀ جزئیات و اطلاعات بیشتر پرداخته می‌شود.

- بزرگنمایی دکورها، مبلمان و جزئیات اجرایی:

این مجموعه از مدارک اجرایی، اطلاعات جامع و دقیقی از تجهیزات فضاهای فروشگاهی، متناسب با ابعاد و عملکرد پلان ارائه می‌دهند. این نقشه‌ها می‌توانند به شکل نقشه‌های دو بعدی و سه بعدی و جزئیات تشکیل‌دهنده، مشخصات فنّی و... باشند.

- جدول نازک‌کاری:

در این جدول، مصالح به کار گرفته شده در نازک‌کاری تمامی سطوح فضاهای داخلی از جمله (سقف، کف و دیوارها) از نظر جنس، نوع ، ابعاد و رنگ معرفی می‌شود.

مراحل ترسیم پلان اجرایی فاز یک

در سال‌های گذشته با استانداردها و اصول ترسیم نقشه‌های اجرایی، به کارگیری مقیاس مناسب و به دنبال آن انتخاب ابعاد مناسب کاغذ جهت ترسیم و رعایت ضخامت خطوط در نقشه‌ها آشنا شدید.

از آنجا که نقشه‌های فاز یک فاقد دقت و اطلاعات لازم برای اجرای ساختمان است، بنابراین نقشه‌های اجرایی می‌تواند با بهره‌ گرفتن از نقشه‌های فاز یک، اطلاعات جامع و کامل‌تری را برای اجرا و ساخت بنا، در اختیار سازندگان قرار دهد. در این پروژه سعی شده است که هنرجو با توجه به دانسته‌های قبلی عمل کرده و مراحل ترسیم پلان یک فروشگاه محلی بزرگ را به صورت گام به گام تکمیل نماید.

- مرحلۀ 1:

مطابق با ابعاد نقشه و مقیاس ترسیم (مقیاس 1:50)، کاغذ مناسب را انتخاب و جهت بایگانی و آلبوم نقشه‌ها کادر و جدول مشخصات را رسم نمایید. (شکل 3-3)

- مرحلۀ 2:

لازم است با توجه به ابعاد کلی و پیرامونی پلان و همچنین فضای لازم برای اندازه‌گذاری‌ها و مشخصات فنّی دیگر، محل تقریبی پلان را در میانۀ کاغذ تعیین کنید.
2-1 برای رسم این محدوده می‌توان از محورهای (آکس‌های) افقی و عمودی ابتدا و انتهای پلان، استفاده نمود.
2-2 سایر محورها نیز، طبق اندازۀ میان محورها به ترتیب رسم شود.
3-2 ستون‌ها نیز به کمک شابلون و با ابعاد $25 \times 25$ سانتی‌متر بر روی محورها ترسیم گردد.

- مرحلۀ 3:

دیوارهای برش‌خوردۀ خارجی و داخلی را با استفاده از خطوط کمکی نازک و به کمک مداد 4H رسم نمایید. ضخامت دیوارهای خارجی 20 و ضخامت دیوارهای داخلی 10 سانتی‌متر فرض شده است. (شکل 9-3)

در این مرحله کلیۀ خطوط، نازک ترسیم شود تا پس از نهایی‌شدن نقشه، نسبت به ترسیم خطوط ضخیم با مداد و یا قلم مناسب اقدام گردد. خطوط ضخیم، تعیین کنندۀ بخش‌های برش خوردۀ پلان است. جهت پررنگ نمودن این بخش‌ها در مرحلۀ نهایی از مداد HB و یا از قلم 0/4 استفاده می‌شود.

- مرحلۀ 4:

در این مرحله، درها و پنجره‌ها در محل‌های تعیین شده رسم می‌شود. با توجه به جنس هر یک از آنها می‌تواند با جزئیات بیشتر و کامل‌تری نمایش داده شود. برای ترسیم بهتر است از مداد 4H و یا قلم 0/1 استفاده گردد. (شکل 10-3)

- مرحلۀ 5:

حال خطوط نازک‌کاری دیوارها که نشان‌دهندۀ اندودکاری درون فضا و یا نمای خارجی بنا است، ترسیم می‌گردد. ضخامت نازک‌کاری داخلی، 3 سانتی‌متر و ضخامت نازک‌کاری خارجی 5 الی 8 سانتی‌متر است. (شکل‌های 11-3 و 12-3)

- مرحلۀ 6:

پس از ترسیم دیوارهای برش خوردۀ داخلی و خارجی، حال نوبت به ترسیم بخش‌های برش نخوردۀ پلان و یا به اصطلاح «نما» می‌رسد. این بخش‌ها شامل کلیۀ خطوط کف پنجره‌ها، پله‌ها، رمپ، تراس و بالکن، محوطۀ دور حیاط و باغچه‌ها است. ضخامت این خطوط متوسط است که برای ترسیم از مداد 2H و یا قلم 0/3 استفاده می‌شود. (شکل 13-3)

- مرحلۀ 7:

مطابق با دستورالعمل‌های طراحی، مکان دقیق و مناسب تجهیزات ویژۀ فروشگاه جانمایی می‌گردد. این تجهیزات شامل قفسه‌ها، یخچال‌های ایستاده و خوابیده، صندوق، چرخ‌دستی و کلیه ملزومات آن است. در این مرحله (7-1) کافیست که فقط ابعاد کلی این تجهیزات در پلان مشخص گردد. اندازۀ دقیق این تجهیزات و سطح اشغال شده توسط آنها براساس ابعاد و اندازه‌های استاندارد درکتاب‌ها و یا نمونه‌های موجود در بازار تعیین می‌گردد. این خطوط را می‌توان با مداد 4H و یا قلم 0/1 یا 0/15 رسم کرد.(شکل 14-3)

7-2 همچنین در این مرحله خطوط خط چین نیز که نشان‌دهندۀ سقف کاذب و شکستگی‌های موجود در سقف، دیوارهای زیر کف پنجره یا جعبه گل‌ها، پیشانی پله و تیرهاست با مداد 2H و یا قلم 0/3 رسم می‌شود. (شکل 15-3 و 16-3)

- مرحلۀ 8:

جهت معرفی فضاهای پلان، لازم است که در داخل پلان و در هر فضا شماره‌گذاری شده و در راهنمای نقشه اسم هر فضا نوشته شود. بهتر است برای نوشتن نام فضا از شابلون حروف مناسب استفاده گردد. (شکل 17-3)

- مرحلۀ 9:

در آخرین مرحله از تکمیل نقشه، باید کلیۀ علائم که به صورت گرافیکی مورد نیاز نقشه است مانند فلش‌های نمایش ورود و خروج، مسیرهای حرکتی، خط مسیر پله، شمارۀ پله، کف‌سازی‌ها، تراز ارتفاعی و... ترسیم شود.(شکل 18-3 و 19-3)

مراحل ترسیم پلان مبلمان

- مرحلۀ 10:

به منظور نمایش کمّی و کیفی فضا، معرفی حوزه‌های عملکردی، ارائه چیدمان مطلوب قفسه‌ها و تجهیزات، تفکیک مسیرهای حرکتی و...، از پلان مبلمان استفاده می‌شود. در این پروژه که دارای پلانی باز با عملکردی چند منظوره است، طراحی چیدمان و انتخاب مبلمان مناسب براساس دسته‌بندی فعالیت‌ها و قرارگیری مناسب محصولات در کنار هم، توجه به مسیرهای تردد مشتریان، نزدیکی به سیستم‌های تأسیسات مکانیکی و الکتریکی، رعایت اصول مدیریت فروش و شناخت الگوهای رفتاری مشتریان و... صورت گرفته است.

1-10 با توجه به اصول طراحی چیدمان که قبلاً آموخته‌اید و با آگاهی از ابعاد و اندازه‌های استاندارد تجهیزات فروشگاهی، مبلمان‌های مناسبی که در پودمان قبل انتخاب نموده‌اید، در این مرحله در پلان به کار خواهید برد. (شکل 20-3)

2-10 برای ترسیم می‌توانید از شابلون‌های مبلمان استفاده کنید و در محل‌های پیش‌بینی شده، مبلمان ویژۀ فضاهای فروشگاهی را که شامل قفسه‌ها، یخچال‌ها، چرخ‌دستی، صندوق و تجهیزات دیگر است، رسم نمایید. (شکل 21-3) 

تجربه و دانش (پروژۀ مستمر): به کمک نرم‌افزارهای ترسیمی و یا به صورت ترسیم دستی، پلان مبلمان پروژۀ خود را ترسیم نمایید.

مراحل ترسیم پلان اندازه‌گذاری

مرحلۀ 11:

پلان اندازه‌گذاری، پلانی است که کلیۀ شکستگی‌ها، ضخامت و اندازۀ دیوارها، عرض بازشوها (درها و پنجره‌ها)، فاصلۀ بین ستون‌ها، ارتفاع کف پنجره‌ها، ارتفاع و عرض درها و پنجره‌ها و فاصلۀ بین مبلمان‌ها را نشان می‌دهد. این پروژه نیز همانند آنچه درگذشته خوانده‌اید، اندازه‌گذاری می‌شود. در این نمونه عرض مسیرهای حرکتی (فاصلۀ بین قفسه و یخچال‌ها) و همچنین طول، عرض و ارتفاع آنها نیز مهم بوده و در نقشه آورده می‌شود. (شکل‌های 22-3)
- خطوط اندازه گذاری با مداد 2H و یا قلم 0/2 ترسیم می شود. 
- علامت گرافیکی خط برش عمودی نیز در پلان مشخص می‌گردد.
- محدوۀ بزرگ‌نمایی‌ها (برش‌های موضعی) تعیین و با خطوط مختلط (خط  نقطه) پررنگ نشان داده می‌شود.
در شکل‌های 23-3 و 24-3 و 25-3 نیز بزرگ‌نمایی بخش‌های مختلف پلان نمایش داده شده است.

برش‌های سرتاسری

برش‌ها به عنوان مهم‌ترین نقشه‌های اجرایی جهت معرفی اجزای داخل فضا ترسیم می‌گردند و اطلاعاتی مانند معرفی تعداد طبقات، ترازهای ارتفاعی، جزئیات مصالح کف، سقف و دیوار، جزئیات سقف کاذب، نورپردازی و تجهیزات نوری، جزئیات پی و کرسی‎چینی، نمای دیوارهای داخلی و نحوۀ قرارگیری مبلمان را نمایش می‌دهند. در سال گذشته نحوۀ ترسیم مرحلۀ به مرحله برش‌های سرتاسری را آموخته‌اید. در این پودمان به نمایش کلی برش‌های پروژۀ نمونه اکتفا می‌شود. (شکل‌های 26-3 و 27-3 و 28-3) 

تجربه و دانش (پروژۀ مستمر): با توجه به آنچه آموخته‌اید و در نمونه آمده است، برش‌های طولی و عرضی از طرح خود را رسم نمایید. جهت نمایش جزئیات کامل در برش‌ها از مقیاس مناسب برای ترسیم استفاده نمایید.

نماهای داخلی و خارجی

برای ترسیم نماهای اجرایی یک پروژه به ترتیب زیر عمل می‌شود: نمای اولیه (فاز1) را به عنوان نقشه مبنا (پایه) در نظر گرفته و جزئیات زیر، ترسیم می‌گردد.

ترازهای ارتفاعی، اندازه‌گذاری‌های مربوط به ارتفاع، تیپ‌بندی درها و پنجره‌ها و معرفی مصالح در نما از قبیل شیشه، نمای کرکره‌ای چوبی، بتن نمایان معرفی می‌گردد.

در زیر نمای خارجی پروژه به صورت نمونه قرار گرفته است. (شکل 29-3)

تجربه و دانش (پروژۀ مستمر): با توجه به نمای نمونه و با مقیاس مناسب، نمای پروژۀ خود را رسم و در آن، مصالح مصرفی را به طور کامل معرفی کنید.

در ترسیم نمای داخلی نیز اطلاعاتی در مورد تناسبات افقی و عمودی اجزای داخلی و نمایش وضعیت عناصر تزئینی نما، جنس مصالح به کار رفته در دیوارها، موقعیت و ابعاد بازشوها، موقعیت عناصر تأسیساتی و تجهیزات نوری، ارتفاع قرنیزها و سایر جزئیات اجرایی به شکل تصاویر دو بعدی و یا سه بعدی نشان داده می‌شود. (شکل‌های 30-3 و 31-3)

تجربه و دانش (پروژۀ مستمر): به کمک هنرآموزخود، بخش‌هایی از دیوارهای داخلی پروژه را با مقیاس مناسب ترسیم نمایید و اطلاعات جامع و دقیقی از جنس مصالح دیوارهای داخلی و نمایش مبلمان آن ارائه کنید.

مراحل ترسیم پلان معکوس

«پلان معکوس» به منظور نمایش تیرهای سازه‌ای نمایان، عناصر تأسیساتی و تزیینی و شکستگی‌های موجود در سقف ترسیم می‌شود و در فضاهای فروشگاهی به منظور پوشاندن عناصر تأسیساتی، سازه‌ای و عناصری که در زیر سقف نمایان است و همچنین اجرای سقف‌های تزیینی، «سقف کاذب» اجرا می‌شود که در این شرایط «پلان معکوس سقف کاذب» رسم می‌گردد.

- مرحلۀ 1:

ترسیم این پلان براساس پلان فاز یک طبقۀ همکف صورت می‌پذیرد. (شکل 32-3)

- مرحلۀ2:

بر روی پلان معکوس، کلیۀ شکستگی‌های موجود در سقف که در ارتفاع‌های مختلف قرار گرفته، تیرهای سازه‌ای و عناصر تأسیساتی مهم، با خط چین نمایش داده می‌شود. (شکل 33-3)

- مرحلۀ 3:

هریک از سطوح سقف که دارای مصالح یکسانی هستند و مشخصات اجرایی مشابهی دارند، با هاشور یا رنگ‌های یکسان نشان داده می‌شود و جنس مصالح به کار رفته در ساخت آن نیز در جدول راهنما معرفی می‌گردد.

- مرحلۀ 4:

ترازهای مختلف سقف تعیین و در پلان نوشته می‌شود. (شکل 34-3)

- مرحلۀ 5:

اندازه‌گذاری دقیق شکستگی‌ها درپلان آورده می‌شود. (شکل 35-3)

- مرحلۀ 6:

جهت آگاهی از جزئیات اجرایی و ترازهای سقف کاذب، لازم است که برش‎هایی از سقف نشان داده شود (شکل 36-3). در این برش‌ها، ارتفاع سقف کاذب، نحوۀ نورپردازی، چگونگی نصب سقف کاذب به سازۀ اصلی، تعیین بزرگ‌نمایی بخش‌های مهم مشخص شده و جزئیات مربوط به آن در مقیاس مناسب ترسیم می‌گردد.

- مرحلۀ 7:

به منظور نمایش دقیق‌تر از بخش‌های مهم سقف می‌توان بزرگ‌نمایی آن را به صورت برش موضعی ترسیم نمود. در برش‌های فوق، دو برش موضعی مشخص گردیده است.

بزرگ‌نمایی 1 (لِی اوت 1): سقف متصل به دیوار با صفحات روکش‌دار گچی (شکل 37-3)؛
بزرگ نمایی 2 (لیِ اوت 2): سقف آویز مشبک با چوب چهارتراش (شکل 38-3).

در بزرگ‌نمایی‌ها، ضمن ترسیم پلان و برش‌ها، شکل سه بعدی از آن بخش ترسیم می‌شود. ابعاد و اندازه‌های اجزا، جنس و نوع مصالح به کار رفته در ساخت نیز به طور کامل تعیین می‌گردد.

تجربه و دانش (پروژۀ مستمر): ابتدا پلان معکوس سقف کاذب از پروژۀ خود را ترسیم نموده و به کمک هنرآموزخود، بخش‌هایی از برش سقف کاذب را مشخص نمایید و بزرگ‌نمایی آن را با مقیاس مناسب ترسیم کنید.

مراحل ترسیم پلان کف‌سازی

کف‌سازی نهایی فضاهای فروشگاهی از نظر زیباشناسی و از نظر کارکردی دارای اهمیت است. توجه به طرح کف می‌تواند حدود قسمت‌های مختلف آن را معین نماید، مسیرهای مشخص رفت و آمد بر روی آن نشان داده شود و یا به سهولت، بافتی جالب توجه پدید آورد.

کفِ بدون طرح مشخص می‌تواند به عنوان پس‌زمینه‌ای ساده، برای استفاده‌کنندگان و مبلمان در فضا مناسب باشد. اما با استفاده از یک طرح همراه با نقوش مختلف و ایجاد بافت، می‌توان آن را به عنوان عنصر اثرگذار بر کیفیت فضای داخلی تبدیل نمود.

در این پروژه نیز طرح کف، رنگ و جنس مصالح براساس معیارهای عملکردی هر بخش از فضای فروشگاهی و نیز معیارهای زیباشناختی تعیین شده است. «پلان کف‌سازی» نیز به منظور معرفی طرح و الگوی کف‌سازی و ابعاد، اندازه، رنگ و جنس مصالح به کار رفته ترسیم می‌گردد.

- مرحلۀ 1:

ترسیم پلان کف‌سازی براساس پلان طبقۀ همکف انجام می‌گیرد. مبلمان‌های ثابت، قفسه‌ها، یخچال‌ها و... در پلان ترسیم شده و فضاها با عملکردهای مختلف تعیین می‌گردد. (شکل 39-3)

- مرحلۀ 2:

الگوی طراحی شده، با کمک هاشورهای مناسب و در محل‌های مورد نظر نمایش داده شود.بهتر است هاشورها با خطوط نازک و کم‌رنگ رسم گردد.

- مرحلۀ 3:

در صورت لزوم، در فضاهای آبریزگاهی (سرویس‌ها) نحوۀ شیب‌بندی و محل کف‌شوی نمایش داده می‌شود. (شکل 40-3)

- مرحلۀ 4:

جهت درک بهتر کف‌سازی می‌توان با رنگ و بافت‌های مناسب، کیفیت آنها را نمایش داد. در راهنمای نقشه نیز، مصالح کف با ذکر جنس، ابعاد و رنگ معرفی می‌گردد. (شکل 41-3)

- مرحلۀ 5:

بهتر است جهت اجرای صحیح بخش‌های مختلف کف فضا با مصالح متفاوت، محل آنها را در پلان مشخص و جزئیات آنها را با مقیاس مناسب ترسیم نمود. (شکل 42-3)

در شکل‌های 43-3، 44-3 و 45-3 نیز نحوۀ اجرای کف‌پوش اپوکسی گرانیتی و جداکنندۀ دو مصالح مختلف را نشان می‌دهد.

تجربه و دانش (پروژۀ مستمر): برای پروژۀ خود یک پلان کف‌سازی طراحی و ترسیم نمایید. در پلان مذکور مصالح انتخابی را با رنگ و بافت مناسب نمایش دهید.

مراحل ترسیم پلان نورپردازی 

- مرحلۀ 1:

ابتدا باید از پلان طبقات به منزلۀ پلان مبنا استفاده نمود. زیرا به نورپردازی این امکان را می‌دهد که با در نظر گرفتن دیوارها و مبلمان، جزئیات دیگر خود را نشان دهد. در صورتی که اکثر نورپردازی‌ها از نوع سقفی باشند می‌توان از پلان‌های معکوس به عنوان پلان مبنا استفاده نمود و اگر فضاهای ویژه با لایه‌های پیچیده‌ای از نور طراحی شده باشند، می‌توان از مجموع پلان‌های طبقه و معکوس، به عنوان پلان مبنا استفاده نمود.(شکل 46-3)

در نمونۀ فضای فروشگاهی به منظور نمایش نورپردازی فضای سراسری فروشگاه همۀ چراغ‌های سقفی، آویزی، ریلی، دیواری و... با هم به کار برده می‌شوند. بنابراین در پلان نورپردازی، تجهیزات نورپردازی همراه با محل مناسب نصب آن نیز مشخص می‌گردد.

- مرحلۀ 2:

در مرحلۀ بعد، تجهیزات نوری پیش‌بینی شده با نمادهای مناسب (مطابق با جدول 1) نشان داده می‌شوند.
این نمادها به مقیاس نبوده و در اغلب موارد جهت مطالعه و ترسیم ساده و سریع‌تر، بزرگ‌تر از مقیاس ترسیم می‌شوند.

1-2- فروشگاه مذکور دارای پلانی مستطیل شکل و سقف کاذبی از نوع شبکه‌ای فلزی و یک متر پایین‌تر از سقف اصلی است که در ارتفاع (4/86+) قرار گرفته است. طراحی نورپردازی با هدف روشنایی کلی و عمومی و به صورت آویز، خطی و ردیفی و در ارتفاع (4/36+) صورت می‌گیرد. این چراغ‌ها در بالای مسیرهای حرکتی و بین قفسه‌ها نصب می‌شود. این سیستم نورپردازی، بسیاری از ابزار دیداری به خصوص اجناسی را که در قفسه‌ها قرار دارند، روشن می‌کند.(شکل 47-3)

در این نورپردازی می‌توان از انواع مهتابی سادۀ کم‌مصرف، فلورسنت صنعتی، چراغ‌ها با قاب‌های HID و در فضاهایی با ارتفاع نسبتاً زیاد یا فضاهای بدون سقف و سازۀ نما استفاده نمود. در جداول 2 و 3 چند نمونه از چراغ‌ها به همراه مشخصات فنّی آنها نشان داده شده است.

برای نورپردازی محوطۀ محصولات می‌توان از نورپردازی ویژه و خاصی استفاده نمود. یکی از این روش‌ها نورپردازی ریلی است که گویی محصولات فروشگاه در یک گالری نمایش مجسمه، به نمایش در آمده‌اند (شکل‌های 48-3). در جدول 4، نمونه‌ای از چراغ‌های آویز ریلی با مشخصات فنیّ آن آورده شده است. در این پروژه نیز سعی شده، جهت نمایش (یخچال‌ها و قفسه‌های یک طرفۀ متصل به دیوار و ویترین) از این سیستم نورپردازی استفاده شود. این سیستم می‌تواند با لامپ‌های هالید فلزی و هالوژن و به کمک آویزهایی از سقف و در ارتفاع (3/06+) نصب شوند. (شکل 49-3)

3-2- قفسه‌های دو طرفه، یخچال‌های کوتاه و قفسۀ نان و بیسکویت، نیاز به نورپردازی مجزا دارند. در این شیوۀ نورپردازی، از سیستم سقفی مشبک و آویزان که امکان نصب چراغ‌های آویز نیز می‌دهد، استفاده شده و هنگامی که یک چراغ آویز (تزئینی) بر بالای قفسه‌های نان یا یخچال‌های میانی نصب می‌شود؛ هویت مستقلی برای آن بخش پدید می‌آید. در شکل 50-3 نمونه‌های مشابه از سقف آویز بر قفسه‌ها و نحوۀ نورپردازی با چراغ‌های توکار (هالوژن یا ال ای دی) را نشان داده است.

همچنین در جدول 5 مشخصات فنی انواع چراغ‌های توکار سقفی هالوژن یا ال ای دی را معرفی نموده است.

در شکل‌های 51-3 نمونه‌هایی از چراغ‌های آویز تزئینی که بر روی قفسه‌ها نصب شده، نشان داده شده و در جدول 6 مشخصات فنّی آنها را معرفی می‌کند.

4-2 در این مرحله، چراغ‌های ال ای دی فلورسنتی و دیوارتاب زمینی توکار (وال واشر) نیز رسم می‌شود (شکل 53-3).

در جداول 7 و 8 نمونه‌هایی از چراغ‌های روکار فلورسنتی یا ال ای دی به کار رفته در پروژه، نشان داده شده است.

- مرحلۀ 3:

ترسیم مدارها نیز به منظور مرتبط ساختن گروه‌های نورپردازی و چگونگی سیم‌کشی ابزارهای کنترلی مانند کم نورکننده‌ها و کلیدها صورت می‌پذیرد. در اینجا تفاوت عمده‌ای میان طراحی نورپردازی و مهندسی برق وجود دارد که به خوبی قابل درک است. در یک طرح نورپردازی لازم نیست سیم‌کشی به دقت مشخص شود. طراح نورپردازی باید گروه کلیدها و کم‌نورکننده‌ها را معیّن کرده و جزئیات سیم‌کشی، تعداد مدارها و سیم‌کشی خاص میان ابزارها را به مهندس برق یا پیمانکار واگذار نماید (شکل 54-3).

- مرحلۀ 4:

ارائۀ «جداول» و «راهنماهای» نورپردازی در این مرحله ارائۀ می‌شود. «جداول» نورپردازی برای توضیح مشخصات هر یک از نمادها یا نشانه‌ها به کار برده می‌شود که شامل علامت، توصیف کلی چراغ، نوع و تعداد لامپ‌های مورد استفاده در چراغ‌ها، نوع نصب چراغ‌ها، توان، سازنده و شمارۀ کاتالوگ، تصویر یا طراحی خطی، خصوصیات ترانسفورماتور یا بالاست، ویژگی‌های خاصی مانند اجزاء جانبی، عدسی‌ها و... می‌باشد. در جدول 9 نمونه‌ای از جدول نورپردازی آورده شده است. اما «راهنماها» همیشه در خودِ طرح نورپردازی، آورده می شوند. هدف و مقصود راهنمای نورپردازی، تعریف هر یک از نمادهاست (جدول 10).

معمولاً در طراحی نورپردازی پروژه‌های تجاری، پلان‌های نورپردازی همراه با مشخصات فنّی نوشتاری تهیه می‌شود که به صورت کتابچه یا راهنمای پروژه قابل دسترسی است. این بخش از پروژه توسط مهندسین برق به نگارش در می‌آید. امروزه معماران و مهندسان و طراحان داخلی عمدتاً از نشریات مشخصات فنّی و عمومی استفاده می‌کنند که براساس شرایط خاص هر پروژه قابل ویرایش هستند.

تجربه و دانش (پروژۀ مستمر): با توجه به کتابچه راهنمایی که در تحقیق به دست آوردید. چراغ‌های مورد نیاز پروژۀ خود را انتخاب نمایید. سپس پلان نورپردازی پروژۀ خود را رسم کنید.

بزرگ نمایی‌ها و مقاطع موضعی

به منظور دستیابی به اطلاعات جامع‌تر از فضاهای داخلی پلان، نیاز به ارائۀ نقشه‌های دقیق و خوانا در مقیاس‌های بیش از (1:100) است. این نقشه‌ها که از برش موضعی بخش‌های مهم فضاهای داخلی تهیه می‌گردند، در مقیاسی حداقل (1:50) ترسیم می‌شوند. این نقشه‌ها که به آنها بزرگ‌نمایی یا «لِی‌اوت» می‌گویند، اطلاعاتی چون اندازه‌های دقیق دیوارها، مصالح به کار رفته در کف، دیوار و سقف، جزئیات اجرایی، ترازهای ارتفاعی، نورپردازی و اطلاعات دقیق و کاملی از مبلمان آن فضا ارائه می‌دهند.

نقشه‌های بزرگ‌نمایی مجموعه‌ای از نقشه‌های مختلف پلان، برش، نمای دیوارهای داخلی، جزئیات اجرایی از سقف، کف و دیوارها و نقشه‌های مربوط به ابعاد و اندازۀ مبلمان‌های تشکیل‌دهنده آن فضا می‌باشند.مقیاس این نقشه‌ها در مواضع پیچیده از ساختمان که بخواهیم اطلاعات جزئی‌تر را نشان دهیم. می‌تواند 1:25، 1:5 و 1:2 نیز باشد.

به عنوان نمونه در این پروژه، بزرگ‌نمایی بخشی از پلان (دیوارگل و بخش صیفی‌جات) تهیه شده است (شکل‌های 55-3 و 56-3 و 57-3 و 58-3). 

جدول نازک‌کاری

در آلبوم نقشه‌های اجرایی (فاز2)، جدولی برای معرفی مصالح نازک‌کاری و مشخصات فنّی آن در نظر گرفته می‌شود که به آن جدول نازک‌کاری گفته می‌شود. وجود این جدول در مجموعۀ نقشه‌های فاز 2 بسیار حائز اهمیت می‌باشد؛ چرا که بخش مهمی از متره و برآورد ساختمان به وجود اطلاعات این جدول وابسته است.

جدول نازک‌کاری ساده و جامع است و جنس، رنگ و ابعاد مصالح نازک‌کاری را در کلیۀ بخش‌های مختلف بنا بیان می‌کند. همچنین اگر یک روسازی نیاز به زیرسازی خاصی داشته باشد، باید در این جدول منعکس گردد (جدول 11).

مشخصات فنّی عمومی:

1- دیوارهای خارجی و داخلی از بلوک های بتن سبک به ابعاد $49 \times 20 \times 17/5$ سانتی متر و اتصال دیوارها از سقف و کف با قاب بندی فلزی )وال پُست( 1 صورت می گیرد.
2- پوشش نهائی نما در دیوارهای خارجی پنل های بتنی اکسپوز یا نمایان به ابعاد $100 \times 100 \times 3/5$ سانتی متر و دیوارهای داخلی $50 \times 50 \times 2/5$ سانتی متر است.
3- ملات ماسه و سیمان مصرفی جهت سنگ‌کاری کف‌ها 250 کیلوگرم سیمان در متر مکعب ملات است.
4- ملات ماسه و سیمان مصرفی جهت سرامیک‌کاری دیوار و کف‌ها 360 کیلوگرم سیمان در متر مکعب ملات است.
5- پوشش نهایی کف در قسمت فروشگاهی اپوکسی گرانیتی و اپوکسی پلی یورتان با طرح شطرنجی به ابعاد $30 \times 30$ سانتی متر است.
6- پوشش نهایی کف در بخش اداری سنگ سرامیکی به ابعاد $60 \times 60$ سانتی‌متر است.
7- جهت شیب‌بندی کف از فوم بتن استفاده شده است.
8- کلیۀ درهای بخش ورودی فروشگاه آلومینیومی کشویی و اتوماتیک می‌باشد.
9- کلیۀ درهای بخش اداری چوبی با قاب فلزی است.
10- کلیۀ درهای بخش داخلی فروشگاه از جنس پی وی سی و با بدنۀ شیشه‌ای است.
11- پنجره‌ها نیز از جنس پی وی سی و با شیشه‌های دو جداره است.

تجربه و دانش (پروژه مستمر): برای پروژۀ خود، یک جدول نازک‌کاری تهیه نمایید.